ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ
Το θεατρικό έργο «1964» είναι ένα μονόπρακτο που μέσα από τη ζωή τριών Τουρκοκύπριων ιερόδουλων,
επιχειρεί να περιγράψει την κατάσταση στους θύλακες των Τουρκοκυπρίων την περίοδο 1964-1974.
Η Ζεχρά η νεότερη, η Εμινέ το Αφεντικό και η Αϊσέ, μια μεγάλη σε ηλικία ιερόδουλη που ζει ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, προσπαθούν να επιβιώσουν σε ένα μέρος ξένο για αυτές, κάτω από ένα περίεργο καθεστώς εγκλεισμού και τρομοκρατίας. Μέσα από τις κουβέντες τους σκιαγραφούν την πόλη της Αμμοχώστου, τη ζωή στην πόλη, την παλιά ζωή τους και το πώς αυτή έχει εξελιχθεί.
Τα χρόνια λίγο μετά την ανακήρυξη της Κυπριακής ανεξαρτησίας ζωντανεύουν μέσα από τις αναμνήσεις των τριών γυναικών, παρουσία του φαντάσματος του συζύγου της μεγαλύτερης. Το φάντασμα του νεαρού άντρα μεταμορφώνεται σε γέφυρα που ενώνει το παρόν τους με το παρελθόν του ίδιου του νησιού και μεταφέρει τις γυναίκες αλλά και τον θεατή στα χρόνια της αθωότητας, αλλά και στα χρόνια του ξεκινήματος του διχασμού.
Το έργο περιγράφει τις πολιτικές φουρτούνες της εποχής, τη στάση της Κυβέρνησης Μακαρίου, το ρόλο της ΤΜΤ και τη ζωή των Τουρκοκυπρίων στους θύλακες.
Μέσα από τρεις διαφορετικές ιστορίες διαγράφει τις διαμάχες, πολιτικές και εθνικιστικές αλλά και τις ανθρώπινες και σκιαγραφεί από τη μία τη συσπείρωση του λαού απέναντι στην αποικιοκρατία και από την άλλη αγγίζει θέματα όπως τον διχασμό, διπολισμό και τις ακρότητες που διαδραματιστήκαν κατά τη συγκεκριμένη περίοδο αλλά και μετά την ανεξαρτησία.
Το έργο περιγράφει μια ξεχασμένη εποχή. Με αφορμή τον εγκλεισμό των ηρωίδων σε ένα ξένο γι’ αυτές
σπίτι, ξετυλίγει μια Κυπριακή πραγματικότητα άγνωστη σε μας και γεννά προβληματισμούς πάνω σε θέματα ηθικής, πολιτικού φανατισμού, δύναμης του πλήθους και του μίσους και το πώς αυτό το τελευταίο μπορεί να μεταμορφώσει τους κατοίκους του νησιού σε δήμιους και τον τόπο μας σε κολαστήριο.
KISACA ESER HAKKINDA
“1964” tiyatro eseri Kıbrıslı Türklerin 1964’te gettolardaki durumunu Kıbrıslı Türk üç fahişenin hayatları aracılığıyla anlatmaya çalışan tek perdelik bir oyundur.
En gençleri olan Zehra, Patron Emine ve bugün ile geçmiş arasında yaşayan yaşlı bir fahişe olan Ayşe tuhaf bir hapsedilme ve terör koşulları altında kendilerine yabancı bir yerde hayatta kalmaya çalışıyorlar. Sohbetlerinde Mağusa’yı, şehirdeki hayatı, eski hayatlarını ve nasıl değiştiğini anlatıyorlar.
Aralarındaki en yaşlı kadının kocasının hayaletinin huzurunda bu üç kadının anılarında Kıbrıs’ın bağımsızlığının ilanından sonraki yıllar canlanmakta ve genç adamın hayaleti kadınlarla birlikte seyirciyi de hem masumiyet yıllarına hem de bölünmenin başladığı yıllara götüren ve adanın bugününü geçmişiyle birleştiren bir köprüye dönüşmektedir.
Eserde o dönemin siyasi fırtınaları, TMT’nin rolü ve Kıbrıslı Türklerin gettolardaki hayatı anlatılmaktadır.
Siyasi ve milliyetçi ama aynı zamanda insani olan çatışmaları üç farklı hikâye aracılığıyla aktarırken, bir yandan halkın sömürgeciliğe karşı toparlanıp birleşmesini ana hatlarıyla anlatmakta ve diğer yandan o dönemde ve bağımsızlıktan sonra yaşanan bölünme, kutuplaşma ve aşırılıklar gibi konulara da değinmektedir.
Eser, unutulmuş bir dönemi anlatmaktadır. Eserin kahramanlarının kendilerine yabancı bir eve kapatılmaları vesilesiyle, bize yabancı olan bir Kıbrıs gerçekliği gözler önüne serilmekte ve etik, siyasi fanatizm, kalabalığın ve nefretin gücü ve bunun ada sakinlerini nasıl cellatlara dönüştürebileceğine ve yurdumuzu cehenneme çevirebileceğine dair konular hakkında düşündürmektedir.
ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
…Την ψάχνω την Ιστορία. Την αλήθεια της ψάχνω. Γιατί ξέρω πως η αλήθεια αυτή μπορεί να επουλώσει,
να καθαρίσει παλιές, σάπιες πληγές, αρχαία τραύματα.
Το «1964» προέκυψε μέσα από ένα τέτοιο ψάξιμο της αλήθειας. Ήθελα να γνωρίσω την αλήθεια για αυτούς που γεννήθηκαν στην ίδια χώρα με μένα και που ήταν σαν ξένοι, σαν άγνωστοι. Ήθελα να γνωρίσω τους Τουρκοκύπριους, να γνωρίσω την ιστορία του γείτονα. Αυτού του «τέρατος» που χρόνια προπαγάνδας, τον είχαν μεταμορφώσει στο ίδιο το κακό, στην αιτία για τις δικές μας δυστυχίες.
Μέσα από αυτό το ταξίδι, ανακάλυψα πως το απέναντι «τέρας» δεν ήταν άλλο από τη δικιά μου αντανάκλαση,
το δικό μου είδωλο, πως το «τέρας» σκεφτόταν το ίδιο με μένα, χαιρόταν με τα ίδια πράγματα και κουβαλούσε και κουβαλάει ακόμα τις ίδιες προδοσίες με μένα.
Ο διάλογος αυτός με την Ιστορία με υπέβαλε σε μια αυτοανάλυση, σε μια διαδικασία ερμηνείας των τότε γεγονότων, σε μια δοκιμασία αμφισβήτησης όλων όσων ήξερα, όλων όσων πίστευα, σε μια αμφισβήτησης
της ίδιας της ιστορίας που με είχαν μάθει.
Με το «1964» ένοιωσα πως έπιασα ξανά ένα διάλογο που αφήσαν οι άλλοι στη μέση, έναν διάλογο με εκείνη την εποχή. Προσπάθησα να κλείσω κάποιους ανοιχτούς λογαριασμούς με το παρελθόν και το έκανα εύκολα, γιατί υπάρχουν πολλές γέφυρες, πολλά ζωντανά ακόμα στοιχεία που μας δένουν με αυτό.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες στον Νίκο Μούδουρο για την πολύτιμη βοήθεια του, στους Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους φίλους, που τόσο πρόθυμα μου μίλησαν, μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους, το παρελθόν τους,
τις αναμνήσεις, τη γνώση τους.
Σε όλους αυτούς που μου φώτισαν εκείνη την εποχή και που επιθυμούν να μείνουν ανώνυμοι!
Μιχάλης Παπαδόπουλος
Συγγραφέας
Yazarın Notu
…Tarihi araştırıyorum. Tarihi gerçekleri arıyorum. Çünkü bu gerçeklerin eski, çürümüş yaraları temizleyebileceğini, iyileştirebileceğini biliyorum.
“1964” böyle bir hakikat arayışı aracılığıyla ortaya çıktı. Benimle aynı ülkede doğan ve bilinmeyen, adeta yabancı gibi olanlar hakkında gerçeği bilmeyi istedim. Kıbrıslı Türklerle tanışmayı, komşunun tarihini öğrenmeyi istedim. Bu “canavar” hakkında yıllarca sürdürülen propaganda, bizim aklımızda onu kötülüğün kendisine, büyük acılarımızın da nedenine dönüştürmüştü.
Bu yolculuk içerisinde, karşıdaki “canavar”ın kendi yansımamdan, kendi imajımdan başka bir şey olmadığını, “canavar”ın da benimle aynı şekilde düşündüğünü, aynı şeylere sevindiğini, hatta benimle aynı ihanetleri yaşadığını keşfettim.
Tarihle olan bu diyalog beni kendi kendimi analiz etme, o zaman yaşanan olayları yorumlama ve bildiğim, inandığım her şeyi, bana öğrettikleri tarihi sorgulama sürecine soktu.
“1964” ile başkalarının yarıda bıraktığı bir diyaloğu, o dönemle bir diyaloğu tekrar yakalamış gibi hissettim. Geçmişle bazı açık hesapları kapatmaya çalıştım ve bunu kolayca yaptım, çünkü bizi ona bağlayan birçok köprü, hala yaşayan birçok unsur var.
Değerli yardımları için Nikos Muduros’a ve benimle isteyerek konuşan, deneyimlerini, geçmişlerini, anılarını, bilgilerini paylaşan Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rum arkadaşlara özellikle teşekkürlerimi sunarım.
O zamanlara dair beni aydınlatan ve isimlerini anmadan anonim kalmayı isteyen herkese teşekkürler!
Μihalis Papadopulos
Yazar
ΣΥΜΕΙΩΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
1964 Χρονολογία σημαδιακή για την Κύπρο. Όπως και όλη η περίοδος της έντονης διακοινοτικής βίας. Καταχωνιασμένη στη συνείδηση των Ελληνοκυπρίων, ίσως παντελώς άγνωστη για τη νεότερη γενιά.
Από την άλλη βαθιά χαραγμένη στη συλλογική μνήμη των Τουρκοκυπρίων.
Γι’ αυτό το βαθύ τραύμα, πόσα γνωρίζουμε ΑΛΗΘΕΙΑ;
Πώς περιλήφθηκε στην επίσημη καταγραφή της ιστορίας;
Στην κάθε κοινότητα σίγουρα το αφήγημα διαφέρει. Όπως επίσης διαφέρει η ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων ακόμα και εντός της κάθε κοινότητας. Η καταγραφή της ιστορίας έχει να κάνει κυρίως από ποια όχθη της ιστορίας αντικρίζεις τα γεγονότα. Από ποια πλευρά της ιστορίας τα βιώνεις. Αν ανήκεις στην πλευρά αυτών που διαφεντεύουν τη μοίρα του λαού ή αποτελείς κομμάτι του λαού.
Μ’ αυτά τα ερωτήματα να μας βασανίζουν έντονα, αλλά να αποτελούν ταυτόχρονα και την πυξίδα μας στην προσπάθεια να βγει η αλήθεια στο φως, αποφασίσαμε πως με το «1964» θα συνεχίσουμε την ενασχόλησή μας με τις ιστορικές περιόδους που πιστεύουμε ότι μας αφορούν άμεσα. Με την πτυχή της ιστορίας που είναι καλά κρυμμένη κάτω από το χαλί ή στρεβλωμένη καθώς ειδώθηκε μέσα από άλλα μάτια ή εξιστορήθηκε κατά πως βόλευε…
Γιατί είναι μείζον να καταπιανόμαστε με τα κομμάτια εκείνα της ιστορίας των οποίων οι πληγές είναι ακόμα ανοιχτές. Γιατί είναι κατά τη δική μας αντίληψη εξαιρετικά σημαντικό να προκαλούμε τη συλλογική συνείδηση. Να μπούμε έστω και για λίγο στα παπούτσια του «άλλου». Να δούμε πίσω από τις γραμμές και τις ασάφειες. Να προβληματιστούμε με ειλικρίνεια για να κατανοήσουμε τον πόνο και να καταφέρουμε ωριμάζοντας σαν κοινωνία, να επουλώσουμε τις πληγές. Για την Ελληνοκυπριακή κοινότητα το βαθύ τραύμα είναι το 1974. Για την Τουρκοκυπριακή είναι αναμφίβολά το 1964.
Ας μπούμε στη διαδικασία να σκεφτούμε, να θεωρήσουμε, να αναθεωρήσουμε , να παραδεχτούμε. Ίσως έτσι να είμαστε σε θέση το συντομότερο να διεκδικήσουμε από κοινού. Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι να μπορέσουμε να οραματιστούμε και να οικοδομήσουμε το κοινό μας μέλλον.
AntİLogos Tİyatrosu’nun notu
1964 Kıbrıs için önemli bir tarih, toplumlar arası şiddetin yoğun olduğu tüm dönemler gibi… Kıbrıslı Rumların bilincinde gerilerde bir yerlere itilmiş, genç nesil açısından belki de hiç bilinmeyen bir dönem. Diğer yandan ise, Kıbrıslı Türklerin kolektif belleğine derinlemesine kazınmış bir dönem.
Bu derin travma hakkında gerçeği ne kadar biliyoruz?
Resmi tarihe nasıl kaydedildi?
Bu döneme ilişkin anlatı şüphesiz her toplumda farklıdır. Tıpkı tarihsel olayların yorumlanmasının aynı toplumda bile farklılık göstermesi gibi… Tarihin kaydı esasında olayları tarihin hangi tarafından gördüğünle, halkın kaderine hükmedenlerin tarafında olarak mı yoksa halkın bir parçası mı olarak yaşadığınla ilgilidir.
Bu sorular bizi çok düşündürürken ama aynı zamanda gerçeği ortaya çıkarma çabasında pusulamızı teşkil ederken, bizi doğrudan ilgilendirdiğine inandığımız tarihsel dönemlere, tarihin başka bir gözle görülerek çarpıtılan, halının altına iyice gizlenen ya da kimilerinin işlerine geldiği şekliyle anlatılan yanlarına yönelik uğraşılarımızı “1964” ile sürdürmeye karar verdik.
Çünkü tarihin hala daha yaraları kapanmamış olan dönemlerine eğilmemiz çok önemli. Çünkü bizce kolektif bilinci tahrik etmek son derece önemli. Bir süreliğine de olsa “öteki”nin yerine geçmek. Çizgilerin ve belirsizliklerin arkasına bakmak. Acıyı anlamak ve toplum olarak olgunlaşmayı, yaraları sarmayı başarmak için dürüst düşünmek. Kıbrıs Rum toplumu için en derin travma 1974’tür. Kıbrıs Türkleri için ise şüphesiz 1964.
Düşünme, görme, gözden geçirme, kabul etme sürecine girelim. Birlikte taleplerimiz için mücadele edebilecek konumda bir an önce olabilmemiz için. Kıbrıslı Rumlar ve Kıbrıslı Türkler olarak ortak geleceğimizi hayal edebilmemiz, vizyon edinebilmemiz ve birlikte inşa edebilmemiz için…
Σκηνοθετικό Σημείωμα
Ποιος γράφει άραγε την ιστορία; Οι μεγάλοι ιστορικοί, οι απλοί άνθρωποι; Πώς γράφεται η Ιστορία; Με αίμα ή με μελάνι; Ποιος είναι ο συγγραφέας; Η Αϊσέ ,η Ζεχρά η Εμινέ, ο Αχμέτ, η Μαρία ο Αντρέας, εσύ;...
Ο Μιχάλης για ακόμα μια φορά μας μεταφέρει σελίδες της ιστορίας του τόπου μας από τους ίδιους τους δημιουργούς της. Και παρουσιάζει τις αλήθειες τους, τον πόνο τους.
Οι ήρωες στο θέατρο, έχουν τη μαγιά του πραγματικού ανθρώπου και οι απλοί άνθρωποι πονάνε το ίδιο, όποια γλώσσα και αν μιλούν, σε όποιο θεό κι αν πιστεύουν.
Εγώ αγάπησα αυτούς τους ήρωες , άκουσα την ιστορία τους, έκλαψα μαζί τους, περπάτησα τις «φυλακές» που κλείστηκαν, ένοιωσα την πείνα, τις στερήσεις τους. Πήρα την Ζεχρά από το χέρι και αφήσαμε λουλούδια στο μνήμα του πατέρα της… «θυμάμαι ακόμα το βλέμμα σου πατέρα. Εκείνο, το τελευταίο σου βλέμμα …». Αγκάλιασα την Αϊσέ και περπατήσαμε μαζί στον τάφο του Αχμέτ, την άκουσα να μου μιλά για αυτόν, για την κόρη της … «είναι εδώ, γιατί θέλω να είναι εδώ», μου είπε.
Συνάντησα την Εμινέ, την βρήκα να κάθεται ακόμα και να περιμένει τη Ζεχρά να γυρίσει «θα την καταλάβουν και θα την διώξουν οι Ρωμιοί…», παραμιλούσε ακόμα ... Και γνώρισα και ένα παιδί και το έβαλα μες στη ψυχή μου.
Ένα πλάσμα όμορφο, ένα πλάσμα φωτεινό ένα πλάσμα ελεύθερο. Κι αναρωτήθηκα, αν όλοι γνωρίζαμε έναν Αχμέτ
ή έναν Ιζέλ, άραγε θα είχαμε ακόμα πράσινες γραμμές και συρματοπλέγματα;
Γιατί όταν γνωρίσεις, αγαπήσεις και πιστέψεις, τότε τα σύνορα διαλύονται ...γιατί την ιστορία εμείς την γράφουμε! Τα σύνορα τελικά εμείς τα φτιάχνουμε.
YÖNETMENİN NOTU
Acaba tarihi kim yazıyor? Büyük tarihçiler mi, sıradan insanlar mı? Tarih nasıl yazılıyor? Kanla mı yoksa mürekkeple mi? Yazarı kim? Ayşe, Zehra, Emine, Ahmet, Maria, Andreas, sen mi? ...
Mihalis bir kez daha yurdumuz tarihinin sayfalarını bizzat yaratıcıları tarafından bize aktarıyor. Ve onların gerçeklerini, acılarını sunuyor.
Tiyatrodaki kahramanlar gerçek insan mayasına sahiptir ve hangi dili konuşurlarsa konuşsunlar, hangi tanrıya inanırlarsa inansınlar sıradan insanlar da acıları aynı şekilde çekerler.
Ben, bu kahramanları sevdim, hikayelerini dinledim, onlarla birlikte ağladım, kapatıldıkları “hapishaneler”de yürüdüm, açlıklarını, yoksunluklarını hissettim. Zehra’nın elinden tuttum ve babasının anısına çiçekler bıraktık... “Bakışın hala aklımda baba. O, son bakışın…”. Ayşe’ye sarıldım ve birlikte Ahmet’in mezarına gittik, onun hakkında, kızı hakkında bana dediklerini dinledim… Bana “O burada, çünkü onun burada olmasını istiyorum” dedi.
Emine ile tanıştım, onu hala oturup Zehra’nın dönmesini beklerken buldum. “Rumlar onu anlayacak ve onu kovalayacak...” diye kendi kendine konuşuyordu hala… Ve bir gençle de tanıştım, onu çok sevdim ve takdir ettim. Güzel bir yaratık, aydınlık, özgür bir yaratık. Ve kendi kendime şunu sordum: Eğer hepimiz bir Ahmet ya da bir İzel tanıyor olsaydık, hala yeşil hatlarımız, dikenli tellerimiz olur muydu?
Çünkü tanıştığınızda, sevdiğinizde ve inandığınızda sınırlar ortadan kalkar... çünkü tarihi biz yazıyoruz! Sonunda sınırları da biz koyuyoruz.
«1964» – απόσπασμα από το έργο
ΖΕΧΡΑ Για αυτό την κρατάς; Για την ιστορία;
ΕΜΙΝΕ Για να μου στείλει κάποτε ο Αλάχ, όταν θα φτάσω στη θέση της, κάποια Εμινέ να με μαζέψει και εμένα, για αυτό την κρατάω.
ΖΕΧΡΑ Ακούει και τις πουτάνες ο Αλάχ;
ΕΜΙΝΕ Άφησε τον Αλάχ στην ησυχία του και πες μου… που τον συναντάς; Αφού έχτισαν τον τοίχο.
ΖΕΧΡΑ Πίσω από τα χαλάσματα, στις μία κάνουν ναργιλέ, καπνίζουν. Βρομοκοπάει ο μαχαλάς από το χασίσι.
Την τύφλα τους δε βλέπουν. Ο δάσκαλος πηδάει τον τοίχο και με συναντά πίσω από το ιερό.
ΕΜΙΝΕ Δε φοβάται; Αν τον πιάσουν;
ΖΕΧΡΑ Αν τον πιάσουν, είναι δικό του πρόβλημα.
ΕΜΙΝΕ Θα τον σφάξουν!
ΖΕΧΡΑ Παλιά τους τέχνη κόσκινο!
ΕΜΙΝΕ Ο Μεχμέτ μου είπε πως αν πιάσουν Ρωμιό μέσα στα τείχη έχουν διαταγή να τον καθαρίσουν.
ΖΕΧΡΑ Εγώ ξέρω πως μπαινοβγαίνουν διάφοροι και τίποτα δεν γίνεται.
ΕΜΙΝΕ Μονάχα αυτοί που αγοράζουν χασίσι. Για τους υπόλοιπους Χριστιανούς υπάρχει διαταγή.
ΖΕΧΡΑ Ναι καλά..
ΕΜΙΝΕ Ναι σου λέω!
ΖΕΧΡΑ Να σου πω, εγώ δεν τους πολύ πιστεύω! Προχτές οι φαντάροι έβγαλαν τις φανέλες και έπαιξαν μαζί μας ποδόσφαιρο, στο οικόπεδο μπροστά στο λιμάνι.
ΕΜΙΝΕ Ναι κάτι άκουσα, όμως δεν είμαι σίγουρη αν είναι αλήθεια..
ΖΕΧΡΑ Εκεί ήμουνα. Τους είδα. Ρωμιοί και Τούρκοι μαζί. Και έτσι όπως τους έβλεπα γυμνούς από πάνω, σκέφτηκα πως χωρίς τις στολές ήταν όλοι οι ίδιοι. Ένα τσούρμο χαρούμενα αγόρια!
ΕΜΙΝΕ Τι ρομαντικό!
ΖΕΧΡΑ Δεν είναι όλοι έτσι.
ΕΜΙΝΕ Ναι καλά. Δεν είδες τι έκαναν στους άλλους;
ΖΕΧΡΑ Είσαι σίγουρη ότι είναι αυτοί; Ότι δεν είναι οι δικοί μας;
ΕΜΙΝΕ Οι δικοί μας γιατί;
ΖΕΧΡΑ Για να μας πείσουν πως δεν μπορούμε να κάνουμε χωρίο με τους Χριστιανούς. Μια ζωή αυτό δεν προσπαθούν να κάνουν;
ΕΜΙΝΕ Οι Ρωμιοί είναι!
ΖΕΧΡΑ Οι μόνοι που έχουνε συμφέρον από αυτή την κατάσταση είναι οι δικοί μας.
ΕΜΙΝΕ Ναι, ναι, οι δικοί μας καθάρισαν τον έρωτα σου και τον φίλο του, οι δικοί μας καθάρισαν ένα ολόκληρο λεωφορείο με τούρκους, όχι οι Πολύκαρποι…
ΖΕΧΡΑ Καθάρματα υπάρχουν και στις δύο πλευρές.
ΑΙΣΕ Λένε πως παλιά, όταν ήταν παιδιά, τους είχαν σκοτώσει τον πατέρα οι δικοί μας. Τον είχαν σφάξει μπροστά στα μάτια τους.
ΕΜΙΝΕ Και τι έφταιγαν οι αθώοι οι άνθρωποι που πήγαιναν στη δουλειά τους; Αν ήθελαν να εκδικηθούν,
να βρουν αυτούς που τους καθάρισαν τον πατέρα… Και εσύ θέλεις να πας να μείνεις εκεί, με τους φονιάδες.
ΖΕΧΡΑ Θα πάω!
ΕΜΙΝΕ Θα περάσεις καλά…Και δε μου λες, όταν θα σε σταματήσουν και εσένα στα οδοφράγματα, τι ταυτότητα θα δείξεις; Θα τους δείξεις την αγάπη σας;
ΖΕΧΡΑ Κάτι θα κανονίσει ο δάσκαλος..
ΕΜΙΝΕ Κακομοίρα, την ξέχασες την Χατιτσέ, αυτοί δεν καταλαβαίνουν από αγάπες και έρωτες, έσφαξαν τον άντρα της και τα παιδιά της, πέντε χρονών ήταν η κόρη της και 8 το αγόρι. Για δέκα πρόβατα και πέντε γίδια.
ΑΙΣΕ …την κακομοίρα την Χατιτσέ…
ΕΜΙΝΕ Για αυτό δεν την έσφαξαν; Για δέκα ζωντανά. Για να κλέψουν δέκα πρόβατα. Πόσο νομίζεις θα διστάσουν να σκοτώσουν την πουτάνα ενός δασκάλου;
ΖΕΧΡΑ Και οι δικοί μας τα ιδιά έκαναν, τα ίδια και χειρότερα.
ΕΜΙΝΕ Ψέματα!
ΖΕΧΡΑ Πριν τέσσερεις μήνες, ούτε τέσσερεις μήνες … στο Μπογάζι, ποιος έβαλε τους Ρωμιούς να φάνε τα σκατά τους, ποιος τους έσπασε τα κεφάλια; Οι Ρωμιοί; Ο Γιάννης ήταν πελάτης σου. Τον θυμάσαι τον Γιάννη;
ΑΙΣΕ Σταματήστε!
ΖΕΧΡΑ Μην κοροιδευόμαστε. Όχι μεταξύ μας. Δε φτάσαμε τυχαία σε αυτή την κατάσταση …Ήμουνα παιδί ακόμα όταν άρχισαν τα όργανα. Διχοτόμηση ή θάνατος. Αυτό δεν ήταν το σύνθημα; Αυτό δεν φωνάζαμε;
ΑΙΣΕ Διχοτόμηση και μόνο διχοτόμηση, τους θυμάμαι, βγήκαμε στο παράθυρο οι μαθητές με τις σημαίες, θα έρθει η Τουρκία φώναζαν, θα μας ελευθερώσει η Τουρκία, και εμείς γελούσαμε..
“1964” – ESERDEN BİR BÖLÜM
ZEHRA Onu bu yüzden mi tutuyorsun? Tarih için mi?
EMİNE Bir gün onun yerine olunca Allah bana bakacak bir Emine göndersin diye, bu yüzden tutuyorum.
ZEHRA Allah fahişeleri de dinler mi?
EMİNE Allah’ı rahat bırak da de bana... Onunla nerede buluşuyorsun? Duvar inşa ettiler ya.
ZEHRA Harabelerin arkasında, saat birde nargile içiyorlar. Mahalle haşiş kokuyor. Kafayı buluyorlar. Öğretmen duvardan atlıyor ve benle kilisenin arkasında buluşuyor.
ΕΜİΝΕ Korkmuyor mu? Onu yakalarlarsa?
ZEHRA Yakalanırsa bu onun sorunu.
EMİNE Onu keserler.
ZEHRA En iyi bildikleri iş.
EMİNE Mehmet, bir Rumu duvarların içinde yakalarlarsa onu öldürme emri aldıklarını söyledi.
ZEHRA Benim bildiğim birilerin girip çıktığı ve hiçbir şey olmadığı
ΕΜİΝΕ Sadece haşiş satın alanlar. Hıristiyanların geri kalanı için bir emir var.
ZEHRA Hadi canım.
ΕΜİΝΕ Öyledir diyorum sana.
ZEHRA Sana bir şeyi söyleyeyim mi, ben onlara pek inanmıyorum! Geçen gün askerler tişörtlerini çıkarıp limanın önündeki arsada birlikte futbol oynadılar.
EMİNE Evet bir şeyler duydum ama doğru olup olmadığından emin değildim.
ZEHRA Oradaydım. Gördüm onları. Rumlar ve Türkler bir arada. Onları yarı çıplak izlerken, üniformasız olunca hepsinin aynı olduğunu düşündüm. Bir avuç mutlu çocuk
EMİNE Ne kadar romantik!
ZEHRA Herkes öyle değil.
EMİNE Tabii canım. O adamalara ne yaptıklarını görmedin mi?
ZEHRA Onların yaptığından emin misin? Bizimkilerin olmadığından?
EMİNE Bizimkiler neden yapsın?
ZEHRA Bizi Hristiyanlarla birlikte yaşayamayacağımıza inandırmak için. Hep yapmaya çalışmadıkları bu değil miydi?
EMİNE Rumlardır bunu yapan!
ZEHRA Bu durumdan çıkarı olan sadece bizimkilerdir.
EMİNE Tabii tabii, senin aşkını ve arkadaşını ortadan çıkaran bizimkilerdi, Türklerle dolu koca bir otobüsü de, Polikarposcular değildi yani…
ZEHRA Her iki tarafta da piçler var.
AYŞE Eskiden, onlar çocukken bizimkilerin onların babasını öldürdüğünü söylüyorlar.
Gözlerinin önünde katletmişler.
EMİNE Peki işe giden masum insanların suçu neydi? İntikam istiyorlarsa, babalarını ortadan kaldıranları bulsaydı… Sen de gidip orada, katillerle birlikte yaşamak istiyorsun.
ZEHRA Gideceğim
EMİNE İyi vakit geçirirsin orada... Peki, barikatlarda durdurulacağın zaman, hangi kimliği göstereceksin? Onlara sevginizi mi göstereceksin?
ZEHRA Öğretmen bir şeyler ayarlayacaktır.
EMİNE Zavallı, Hatice’yi unutmuş olmalısın, bunlar sevgiden, aşktan anlamaz, kocasını ve çocuklarını katlettiler, kızı beş yaşında, oğlan 8 yaşındaydı. On koyun ve beş keçi için.
AYŞE … Zavallı Hatice…
EMİNE O yüzden katletmediler mi onu? On tane hayvan için. On tane koyun çalmak için. Bir öğretmenin fahişesini öldürmekte ne kadar tereddüt edeceklerini sanıyorsun?
ZEHRA Bizimkiler de aynı şeyler yaptı, aynısını ve daha kötüsünü.
EMİNE Yalan bunlar.
ZEHRA Dört ay önce, dört ay önce bile değil… Boğaz’daki Rumlara boklarını kim yedirtti, kim kafalarını kırdı? Rumlar mı? Yannis senin müşterindi. Yannis’i hatırlıyor musun?
AYŞE Kesin artık.
ZEHRA Kendimizi kandırmayalım. Biz bizeyken en azından. Bu duruma gelmemiz tesadüf değil… Olaylar başladığında ben daha çocuktum. Ya taksim ya ölüm. Slogan bu değil miydi? Haykırdığımız şey bu değil miydi?
AYŞE (Hatırlıyor gibi) Taksim ve sadece taksim, onları hatırlıyorum, (neredeyse mutlu) biz öğrenciler camlardan bayraklarla çıkmıştık, Türkiye gelecek, Türkiye bizi özgürleştirecek diye bağırıyorlardı, biz de gülüyorduk.
